فرش ماشینی طرح دستباف؛ تفاوت با فرش معمولی و قیمت کارخانه

سه شنبه صبح یک زن و شوهر از اصفهان آمدند تا کارخانه فرش ماشینی کاشان. خانم یک فرش ۱۵۰۰ شانه را با کف دست لمس کرد و پرسید: "این از دستباف چه فرقی دارد؟" همکارم که ۱۲ سال آنجا کار می کند جواب داد: "فرش ماشینی طرح دستباف یعنی بافت ماشینی ولی نقش و گره چینی کاملاً شبیه فرش دستباف است. کامپیوتر نقش را طراحی می کند ولی گره ها روی دستگاه با الگوی بافت دست چیده می شوند."

چه تفاوتی با فرش ماشینی معمولی دارد؟

در فرش ماشینی معمولی، گره ها با فاصله یکنواخت کنار هم می ایستند. وقتی از جلو نگاه می کنید، نقش صاف و تخت دیده می شود. انگار یک عکس دو بعدی چاپ شده روی پارچه باشد.

فرش طرح دستباف اما چیدمان گره ها را شبیه بافت دست می چیند. یک گره بلندتر از همسایه اش می شود، یکی کوتاه تر. در لایه های پایین زمینه رنگ روشن تر و در بالا تیره تر می نشیند. همین بازی رنگ و ارتفاع همان عمق بصری فرش دستباف را می دهد. تفاوت اصلی اینجاست: فرش ماشینی معمولی یک نقش تخت است و فرش طرح دستباف یک نقش عمق دار.

برای درک بهتر تفاوت شانه ها، مطلب شانه در فرش ماشینی یعنی چه؟ را بخوانید. چون هرچه شانه بالاتر باشد جای مانور برای اجرای طرح شبیه دستباف بیشتر می شود.

پشت دستگاه بافندگی چه اتفاقی می افتد؟

یکی دو سال پیش یک سفارش عجیب داشتیم. مشتری از تهران خواسته بود فرشی بگیرد که از دو متر فاصله غیر قابل تشخیص از دستباف باشد. تیم طراحی سه هفته روی نقش کار کرد. لایه های رنگی زمینه و حاشیه را مدل سازی کردند تا گره ها روی دستگاه مثل بافت دست بالا و پایین بروند.

روزی که نمونه از دستگاه بیرون آمد، استادکاری از بخش کیفیت آن را زیر نور گرفت و گفت: "نقشش شبیه دستبافه ولی صدایش ماشینیه." اشاره اش به پشت فرش بود. پشت فرش ماشینی طرح دستباف هنوز نظم ماشینی دارد ولی فاصله گره ها دیگر یکنواخت نیست.

نخ مصرفی در این طرح ها معمولاً اکریلیک هیت ست یا ترکیبی از اکریلیک و ابریشم است. نخ فرش ماشینی کاشان و شناخت انواع نخ فرش ماشینی دو مطلبی هستند که در آن ها تفاوت این الیاف را توضیح داده ایم.

قیمت این طرح ها در کارخانه چقدر است؟

اگر بخواهید در کارخانه ما فرش طرح دستباف بخرید، قیمت به شانه و تراکم و جنس نخ بستگی دارد. فرش ۱۵۰۰ شانه تراکم ۴۵۰۰ کارخانه برای سایز ۶ متری ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان و برای ۹ متری ۵۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان قیمت خورده است. اگر به سراغ ۱۷۰۰ شانه تراکم ۵۱۰۰ اکریلیک بروید، همان ۶ متری ۳۲,۵۰۰,۰۰۰ تومان می شود.

فرق قیمتی طرح های دستباف گونه با طرح های ساده چندان زیاد نیست. تقریباً روی همان پله قیمتی هستند. تفاوت واقعی در کیفیت طراحی و عمق نقش است. این طرح ها معمولاً روی ۱۲۰۰ شانه به بالا بهترین نتیجه را می دهند.

شانه و تراکم را با جزئیات در فرش ۱۷۰۰ شانه تراکم ۵۱۰۰ و فرش ۱۵۰۰ شانه تراکم ۴۵۰۰ بررسی کرده ایم. قیمت روز همه محصولات هم در مطلب قیمت فرش ماشینی ۱۴۰۵ آمده است.

تست ساده در خانه: فرش را از پشت ببینید

همان روز آن زوج ۲ تخته خریدند. قبل از پرداخت، همکارم از انبار یک فرش طرح دستباف و یک فرش معمولی هم اندازه بیرون آورد. هر دو را کنار هم روی زمین گذاشت و پرسید: "از یک متر فاصله فرقشان چیست؟"

خانم گفت: "این سمتی عمق دارد، آن سمتی صاف است." بعد فرش ها را برگرداند و پشت شان را نگاه کرد. سمت طرح دستباف گره ها الگوی یکنواختی نداشتند. یکی درشت تر و یکی ظریف تر. سمت معمولی اما شبکه گره ها منظم و تکراری بود.

این همان تستی است که خودتان در خانه هم می توانید انجام دهید. فرش را برگردانید و پشت آن را با دقت نگاه کنید. اگر گره ها همگی دقیقاً یک شکل و یک اندازه باشند طرح معمولی دارید. اگر تفاوت ریزی در اندازه گره ها ببینید احتمالاً یک فرش طرح دستباف در دست دارید. البته این تست صد در صد نیست. گاهی طرح های مدرن روی ماشین های پیشرفته هم نتیجه مشابهی می دهند. اگر مطمئن نبودید، فرش دستبافت بهتر است یا ماشینی؟ را بخوانید و فرش نایین اصفهان ۱۵۰۰ شانه را به عنوان نمونه ای از طرح های دستباف گونه ببینید.